Cisplatin: công dụng, kiều dùng & chống chỉ định

Cisplatin: công dụng, kiều dùng & chống chỉ định
5/5 - (29 bình chọn)

Cisplatin là gì?

Cisplatin là một thuốc hóa chất được sử dụng để điều trị một số bệnh ung thư. Bao gồm ung thư tinh hoàn, ung thư buồng trứng, ung thư cổ tử cung, ung thư vú, ung thư bàng quang, ung thư đầu cổ, ung thư thực quản, ung thư phổi, u trung biểu mô, u não và neuroblastoma. Được sử dụng bằng tiêm tĩnh mạch.

Tác dụng phụ thường gặp bao gồm ức chế tủy xương, vấn đề nghe, vấn đề về thận, và nôn. Tác dụng phụ nghiêm trọng khác bao gồm tê bì, đi lại khó khăn, dị ứng, vấn đề điện giải, và bệnh tim. Sử dụng trong khi thai kỳ gây hại cho thai nhi. Cisplatin thuộc nhóm platinum-based antineplastic. Nó hoạt động bằng cách gắn vào DNA và ức chế tái bản.

Dược động học

Sau khi tiêm nhanh vào tĩnh mạch liều thường dùng, thuốc có nửa đời thải trừ lúc ban đầu trong huyết tương từ 25 đến 50 phút. Sau đó nồng độ toàn phần của thuốc (kể cả dạng liên kết và dạng không liên kết) giảm xuống với nửa đời trong huyết tương là 60 – 70 giờ hoặc lâu hơn.

Trên 90% lượng platin trong máu liên kết đồng hóa trị với protein huyết tương. Nồng độ cisplatin cao nhất thấy ở thận, gan, tuyến tiền liệt, thấp hơn đôi chút ở bàng quang, cơ, tinh hoàn, tụy, lách, và thấp nhất ở ruột, tuyến thượng thận, tim, phổi, não và tiểu não.

Chỉ một lượng nhỏ thuốc được thải trừ qua thận trong 6 giờ đầu tiên. Sau 24 giờ lượng thải trừ là 25% và sau 5 ngày, 43% liều dùng thấy trong nước tiểu.

Khi truyền tĩnh mạch, nửa đời trong huyết tương ngắn hơn và lượng thuốc thải trừ lớn hơn. Cisplatin được thải trừ qua mật và ruột rất ít. Cisplatin được hấp thu tốt khi tiêm vào trong màng bụng.

Chỉ định

Cisplatin được truyền tĩnh mạch pha với nước muối để điều trị khối u rắn ác tính. Nó được sử dụng để điều trị nhiều loại bệnh ung thư, bao gồm sacôm, một số ung thư biểu mô (ví dụ như ung thư phổi tế bào nhỏ, ung thư đầu và cổ loại tế bào vảy và ung thư uồng trứng), u lympho, ung thư bàng quang, ung thư cổ tử cung và u tế bào mầm.

Cisplatin là đặc biệt hiệu quả trong điều trị ung thư tinh hoàn với tỷ lệ từ 10% 85%.

Ngoài ra, Cisplatin được dùng trong liệu pháp Auger.

Liều lượng và cách dùng

Cisplatin có thể dùng cho cả người lớn lẫn trẻ em.

Liều lượng:

Ðiều trị bằng cisplatin đơn độc: Liều dùng và phác đồ điển hình là 50 – 100 mg/m2 diện tích cơ thể, truyền tĩnh mạch một lần trong 6 – 8 giờ, 3 – 4 tuần một lần; hoặc truyền tĩnh mạch chậm 15 – 20 mg/m2/lần, đợt 5 ngày liền, 3 – 4 tuần một đợt.

Phải giảm liều ở những bệnh nhân có chức năng tủy xương suy giảm.

Dung dịch thuốc và hợp dịch không có chất kháng khuẩn để bảo quản. Ðể giảm nguy cơ nhiễm khuẩn, phải pha thuốc ngay trước khi dùng và truyền ngay sau khi pha. Phải truyền xong trong vòng 24 giờ. Số thuốc còn lại phải vứt bỏ.

Ðiều trị phối hợp: Cisplatin thường được dùng phối hợp với các thuốc chống ung thư sau:

Ðiều trị ung thư tinh hoàn: Vinblastin, bleomycin, actinomycin D.

Ðiều trị ung thư buồng trứng: Cyclophosphamid, doxorubicin, hexamethylmelamin, 5 – fluorouracil.

Ðiều trị ung thư đầu và cổ: Bleomycin, methotrexat.

Ðiều trị tiếp với cisplatin: Chỉ dùng cisplatin khi creatinin huyết thanh dưới 140 micromol/lít và urê huyết dưới 9 micromol/lít và số lượng các huyết cầu chấp nhận được (tiểu cầu ít nhất 100000/mm3, bạch cầu ít nhất 4000/mm3). Cần đo thính lực trước và trong khi dùng thuốc.

Cách dùng:

Bệnh nhân phải được truyền dịch đầy đủ trước, trong và 24 giờ sau khi dùng cisplatin để đảm bảo tiểu tiện tốt và giảm độc tính trên thận.

Truyền dịch trước khi dùng thuốc: Truyền tĩnh mạch 2 lít hỗn hợp glucose 5% với 1/3 đến 1/2 dung dịch natri clorid 0.9%, truyền trong 12 giờ.

Hòa thuốc tiêm cisplatin vào 1 lít dung dịch natri clorid 0.9% và tiêm truyền cùng với 500 ml dung dịch mannitol 15% trong vòng 6 – 8 giờ. Bài tiết nước tiểu phải trên 100 ml/giờ trong khi truyền cisplatin. Nếu nước tiểu ít hơn, phải ngừng truyền cisplatin cho đến khi mức bài niệu đạt trên 100 ml/giờ.

Truyền dịch sau khi dùng thuốc: Sau khi truyền thuốc, vẫn phải truyền dịch trong vòng 24 giờ để duy trì lượng nước tiểu, tránh gây thương tổn thận.

Trong trường hợp thuốc ra ngoài tĩnh mạch, phải ngừng truyền ngay, và chuyển qua một tĩnh mạch khác.

Tác dụng không mong muốn

Cisplatin có một số tác dụng phụ có thể hạn chế công dụng của nó:

Độc cho thận (tổn thương thận) là mối quan tâm lớn. Cần giảm liều thuốc khi độ thanh thải creatinin của bệnh nhân (đáng giá chức năng thận) giảm xuống. Uống đủ nước và lợi tiểu được sử dụng để đề phòng tổn thương thận.

Nhiễm độc thần kinh (tổn thương thần kinh) có thể xác định bằng kiểm tra dẫn truyền thần kinh trước và sau khi điều trị. Tác dụng phụ của cisplatin lên thần kinh bao gồm rối loạn thị giác và thính giác, có thể xảy ra ngay sau khi bắt đầu điều trị.

Gần đây các nghiên cứu cho thấy rằng cisplatin ức chế không cạnh tranh với một chất vận chuyển ion sodium – hydrogen gắn trên màng – NHE-1. Nó chủ yếu xuất hiện trên các tế bào thần kinh ngoại vi, tập hơn nhiều ở trung tâm tiếp nhận kích thích thần kinh thị giác và thính giác

Buồn nôn và nôn: cisplatin là một trong những hóa chất gay nôn nhiều nhất, nhưng triệu chứng này được dự phòng hiệu quả bằng thuốc chống nôn (ondansetron, granisetron.) kết hợp với corticosteroid.

Độc tính trên tai (mất thính giác)

Rối loạn điện giải: Cisplatin có thể gây ra hạ magie máu, hạ kali máu và hạ calci máu.

Thiếu máu.

Chat With Me on Zalo